اثرهای قالب ارایه محتوی و تبیین گری بر انتقال حل مسأله و بار شناختی؛ موسی طباطبایی؛ پایان نامه دکتری تخصصی روانشناسی تربیتی، دانشگاه تهران؛ 1389.

در رساله حاضر، بررسی اثرهای تعاملی قالب ارائه محتوی و تبیین گری بر انتقال حل مسأله و بار شناختی مورد بررسی قرار گرفت. موضوع پژوهش حاضر ریشه در نظریه بار شناختی سوئلر دارد. اگر چه اصل تبیین گری در نظریه بار شناختی و نظریه شناختی یادگیری چند رسانه‌ای مورد تأیید قرار گرفته است و شواهد بسیاری در مورد اصل تبیین گری وجود دارد اما تا به حال اثرهای تبیین گری بر بار شناختی و انتقال در قالب مثال‌های حل شده معمولی مورد بررسی قرار گرفته است و آنچه این پژوهش را از پژوهش‌های دیگر متمایز می‌کند مقایسه اثرهای تبیین گری در قالب مثال‌های حل شده معمولی و مثال‌های حل شده کامل کردنی می‌باشد. هدف اصلي تحقیق حاضر بررسي اثر تعاملي تبيين گري (با ٣ سطح ١- خود تبيين گري، 2- ارائه تبیین‌های آموزشی و ٣- بدون تبيين گري) و قالب ارائه محتوي (١- مثال‌های حل شده، ٢- مثال‌های حل شده ناقص) بر انتقال (دور و نزديك) و بار شناختی می‌باشد. بدین منظور و با استفاده از یک طرح عاملی 3 2 تمام آزمایشی از نوع عاملی تصادفی تعداد 180 آزمودنی از پایه سوم مدارس دوره راهنمایی شهر سمنان در سال تحصیلی 1389-1388 به شیوه تصادفی به یکی از شش خانه طرح آزمایشی گمارده شدند. مطالب و مواد مورد نیاز برای طرح آزمایش مطالعه حاضر شامل یک مثال حل شده بود که در آن قضیه تالس از کتاب ریاضی سوم راهنمایی (کتاب درسی که دانش آموزان ایرانی در پایه سوم دوره راهنمایی به عنوان درس ریاضی آن‌را می‌گذرانند) به صورت مکتوب تدریس شده بود. در مثال حل شده ابتدا قضیه تالس به صورت یک جمله بیان شده بود و سپس دو مسأله بر اساس آن گام به گام حل شده بود. از آنجایی که قالب ارائه مثال حل شده به دو صورت مثال حل شده معمولی و مثال حل شده کامل کردنی بود، در مثال حل شده کامل کردنی بعضی اعداد یا علامت‌ها حذف شده بودند و از آزمودنی‌ها خواسته شده بود تا قسمت‌های خالی را با عدد یا علامت مناسب تکمیل نمایند. از نظر سطوح تبیین گری نیز گروه بدون تبیین فقط مثال‌های حل شده معمولی و یا کامل کردنی را می‌خواندند، گروه دریافت کننده تبیین‌های آموزشی به همراه مطالعه مثال‌های حل شده معمولی و یا تکمیل مثال‌های حل شده کامل کردنی تبیین‌های ارایه شده توسط معلم درباره اصول زیربنایی راه حل‌ها را مطالعه نمودند و از گروه خود تبیین گری خواسته شده بود تا به همراه مطالعه مثال‌های حل شده معمولی و یا تکمیل مثال‌های حل شده کامل کردنی در باره چرایی و زمان استفاده از یک مرحله از راه حل به تولید تبیین اقدام نمایند. علاوه بر مثال حل شده، دو نوع پرسشنامه (پرسشنامه بار شناختی و پرسشنامه انتقال) بعد از اینکه آزمودنی‌ها مثال حل شده را مطالعه نمودند و مطالعه مثال‌های حل شده به پایان رسید، دریافت کردند. تحلیل آماری نشان داد اثر اصلی تکمیل کردن و اثر اصلی تبیین گری بر انتقال دور، انتقال نزدیک، بار شناختی هنگام مطالعه و هنگام آزمون وجود دارد. همچنین اثر تعاملی قالب ارایه محتوی و تبیین گری بر انتقال دور، نزدیک، بار شناختی هنگام مطالعه بار شناختی و بار شناختی هنگام آزمون معنادار بود. پژوهش حاضر اشاره‌های مفیدی برای طراحان آموزشی در بردارد.

کلمات کلیدی: مثال‌های حل شده، مثال‌های حل شده کامل کردنی، خودتبیین گری، تبیین‌های آموزشی، بار شناختی، انتقال دور، انتقال نزدیک