تبیین مدلی برای پیشرفت تحصیلی بر پایه مدل کار آدمی؛ علی عسگری؛ رساله دکتری روانشناسی تربیتی؛ دانشگاه تهران؛ استاد راهنما: حیدر علی هومن و محمود قاضی طباطبایی؛ تیر ماه 1387.

با هدف تبیین مدلی دانش‎آموز محور برای پیشرفت تحصیلی، بر اساس تئوری مدل کار آدمی(MOHO)، که امکان مداخله‎های درمانی را در سطوح مختلف برای والدین، مربیان، مشاوران و اولیاء مدارس فراهم آورد و بر خلاف مدل‎های قبلی، افزون‎بر جامعیت بخشیدن به متغیرهای پیش‎بینی‎کننده پیشرفت‎تحصیلی، مبتنی بر مبنای نظری واحد و نیز پیونددهنده دو حوزه کاردرمانی و روان‎شناسی تربیتی باشد، اين پژوهش بر پایه مدلسازی معادلات ساختاری بر روی دانش‎آموزان دختر و پسر راهنمایی تحصیلی شهر تهران در دو مرحله مقدماتی و پایانی (جمعاً 617 دختر، 669 پسر) انجام شد. ابزار پژوهش را مقیاس محقق‎ساخته خرده‎نظامهای مدل‎کار آدمی برای اندازه‎گیری دو خرده‎نظام اراده و خوگیری، زیرمقیاس محیط از مقیاس خودارزیابی‎کاری (OSA؛ بارون و دیگران،2003)، برای اندازه‎گیری ویژگیهای محیط فیزیکی و اجتماعی، آزمون توانشهای سه‎گانه (استرنبرگ،1997)، برای اندازه‎گیری مؤلفه ذهنی خرده‎نظام ظرفیت‎عملکرد، و آزمون محقق‎ساخته پیشرفت تحصیلی (در چهار درس ریاضی، علوم، فارسی و انگلیسی) تشکیل می‎داد. نتایج مرحله مقدماتی منجر به رواسازی و اعتباریابی مقیاس خود‎ارزیابی‎کاری و نیز توسعه مقیاسی معتبر و روا برای اندازه‎گیری خرده‎نظامهای مدل‎کار آدمی متناسب با ویژگیهای سنی، روانی و اجتماعی جامعه مورد مطالعه شد. نتایج مرحله پایانی نشان داد که مؤلفه‎های علائق‎، ارزشها و علیت شخصی، از خرده‎نظام اراده، و مؤلفه‎های عادتها و نقشها از خرده‎نظام خوگیری از طریق میانجی‎گری محیط فیزیکی و اجتماعی، و خرده‎نظام ظرفیت عملکرد به گونه مستقیم بر پیشرفت تحصیلی تأثیر می‎گذارد. به گونه‎ای که با افزایش و توانمندشدن مؤلفه‎ها در محیط مناسب فیزیکی و اجتماعی، پیشرفت تحصیلی بهبود می‎یابد. سایر مدل‎های رقیب، با داده‎ها برازش نداشت. نتایج تحلیل‎نیمرخ نشان داد که دختران در همه مؤلفه‎های مدل‎کارآدمی نمره بالاتری نسبت به پسران به دست آوردند. اما الگوی ساختار عاملی آنها برپایه مدل ساختاری چندگروهی تفاوت نداشت. برپایه این مدل، مشاوران، روان‎شناسان و مربیان‎ پرورشی مدارس می‎توانند مشکلاتی را که بر رفتار کارکردی یا انطباقی دانش‎آموزان تأثیر می‎گذارد در هر یک از حوزه‎‎های عملکرد کاری که تحت‎تأثیر عوامل روانی، اجتماعی و فیزیکی محیط قرار دارد، شناسایی کنند و طرح مداخله‎ای مناسب با آن را به منظور بهبود پیشرفت تحصیلی تدوین نمایند. چارچوب حاصل از این مطالعه منجر به تدوين يک مدل تجربي و علّي به منظور توسعه تئوري مدل کار آدمي در حوزه روان‏شناسي پرورشی به گونه کلي، و در زمينه پيشرفت تحصيلي، به گونه اختصاصي شد و زمینه بهبود و افزایش پیشرفت تحصیلی را از طریق روشهای نسبتاً ساده‎ کاردرمانی فراهم آورد تا نسبت به روشهای رایج مشاوره و درمانگری با سهولت بیشتر و هزینه و زمان کمتری انجام شود.

کلیدواژه ها:

پیشرفت تحصیلی، مدل کار آدمی، روان‎شناسی تربیتی، مدلسازی معادلات ساختاری