عوامل روانشناختي مؤثر بر تصادفات رانندگي و ارائه الگوي مداخله در كاهش آن؛ طیبه فردوسی؛ رساله دكتري تخصصي روانشناسي سلامت. دانشگاه تهران، 1388.

 از ميان عوامل مؤثر بر تصادفات رانندگي باور رايج به تاثير عوامل انساني تأكيد دارد. به همين دليل پژوهش حاضر با هدف بررسي عوامل روانشناختي مؤثر بر تصادفات رانندگي و ارائه الگو مداخله در كاهش آن با روش پس رويدادي يا علي- مقايسهاي به انجام رسيد. نمونة تحقيق شامل 567 راننده تصادفي و غيرتصادفي عادي(به ترتيب 206 و 201 نفر(  و پرخطر(به ترتيب 73 و 87 نفر) و همچنين 105 كارشناس تصادف بود كه همگي با روش نمونهگيري تصادفي خوشهاي يك مرحلهاي و يا تصادفي ساده انتخاب شده بودند. اين گروه از طريق پرسشنامه و آزمونهاي ويژگيهاي دموگرافيك و نگرش سنج عوامل تصادف مربوط به راننده ها و كارشناسان و فقط رانندهها با آزمونهاي دقت بوناردل، پرسشنامه پرخاشگري  AGQ، ويژگيهاي شخصيتي مربوط به رانندگان(IVPE)، زمان واكنش و مصاحبه ساختدار باليني براساس DSM 4مورد بررسي قرار گرفتند.

نتايج در خصوص مقايسه دو گروه رانندگان تصادفي (يك بار تصادف كرده(غيرتصادفي )سه سال يا بیشتر تصادف نکرده) با ازمونt  بيانگر تفاوت معنادار در برخي خرده مقياسهاي دقت، زمان واكنش و پرخاشگري بود. همچنين مقايسه رانندگان تصادفي(چهار بار بیشتر)  و غيرتصادفي (5 سال بيشتر) نشان داد كه فقط در خرده مقياس اول آزمون دقت، پرخاشگري و كليه خرده مقياسهاي شخصيت)غير از احساس مسئوليت اجتماعي ) تفاوت معنادار و از لحاظ اختلالات نيز تفاوت دو گروه فقط در بيماري صرع و اسكيزفرنيا معنادار شده بود.

به نظر رانندگان تصادفي مهمترين عوامل مؤثر در تصادف آنان در بعد شناختي، حواسپرتي، بعد هيجاني عصبي بودن، بعد رفتاري بياحتياطي و بالاخره عوامل بيروني خطاي ماشينكناري است. در كليه محورهاي فوق الذكر نيز رانندگان پرخطر به صورت مستقل و يا به صورت مقايسهاي مورد بررسي قرار گرفتند. مقايسة رانندگان تصادفي و غيرتصادفي از لحاظ ويژگيهاي دموگرافي(سن، جنس، تحصيلات) توسط آزمون t نشان داد كه در مقولة سن و دو خرده مقياس مربوط به دقت و در مقولة جنسيت خرده مقياس دقت و خويشتنداري و با آزمون يومان ويتني نگرش دربارة مقررات و قوانين معنادار شده است. در خصوص تحصيلات نيز برخي از خرده مقياسهاي دقت، زمانواكنش و شخصيت(ماجراجويي و هيجان خواهي) با آزمون  t معنادار شده است.

مقايسة مناطق محل سكونت رانندگان تصادفي و غيرتصادفي و عوامل روانشناختي تصادف با آزمون تحليلt واريانس و همچنين نوع تصادف رانندگي)خسارتي، جرحي و فوتي) باعوامل فوقالذكر با استفاده از آزمون t معنادار شد. براساس پرسشنامه نگرش سنج، كارشناسان عوامل تصادف را عدم تمركز، خستگي، مشكلات عاطفي و رواني، عجله و شتاب، عدم رعايت قوانين و مقررات، ضعف آموزش رانندگي و مشكلات اقتصادي ذكر كردند.

در فرضيه هاي پژوهش نيز رابطة بين اوقات شبانه روز، انجام تخلفات و انحراف از قوانين و مقررات و طول مدت رانندگي (تجربه) با عوامل روانشناختي مورد تائيد قرار گرفت. در نهايت با روش لجستيك متغيرهايسن، دقت، زمان واكنش، حواسپرتي و خويشتنداري به عنوان مهمترين عوامل پيشبيني كننده تصادف به دست آمد.

واژه هاي كليدي: عوامل روانشناختي، تصادف، رانندگي، رانندگان تصادفي و غيرتصادفي، رانندگان پرخطر، شخصيت راننده.